World Athletics giữ vững lệnh cấm Nga, Coe thừa nhận cần tìm giải pháp cho tương lai

Tại Budapest vào ngày 13 tháng 9 năm 2026, Chủ tịch World Athletics Sebastian Coe đứng trước báo giới trong buổi họp báo cuối cùng của Giải vô địch Ultimate Championship đầu tiên — một sự kiện đánh dấu bước tiến thương mại lớn của liên đoàn — để tái khẳng định lập trường không thay đổi về lệnh cấm vận động viên Nga và Belarus. Ba tuần trước đó, Liên đoàn Điền kinh Nga (RusAF) đã nộp đơn kháng cáo mới lên Tòa án Trọng tài Thể thao (CAS), mở ra một cuộc chiến pháp lý có thể định hình lại bản đồ quyền tham gia của vận động viên trên toàn cầu.

Bối cảnh từ hồ sơ lịch sử

Lệnh cấm Nga không phải chỉ là hệ quả của xung đột Ukraine năm 2026. Trước đó, Liên đoàn Điền kinh Nga đã bị đình chỉ từ năm 2026 sau vụ bê bối doping nhà nước bị phanh phui, buộc các vận động viên Nga thi đấu dưới tư cách trung lập hoặc chuyển quốc tịch. Khi cuộc xâm lược Ukraine nổ ra, World Athletics không chỉ đóng lại cánh cửa trung lập mà còn cấm hoàn toàn Belarus. Đây là lập trường bị giới quan sát mô tả là "một trong những lập trường cứng rắn nhất trong số các liên đoàn quốc tế", theo đánh giá của chính Coe trong buổi họp báo.

Sự phân hóa giữa các liên đoàn thể thao

Điểm đáng chú ý nhất trong bức tranh hiện tại không phải bản thân lệnh cấm, mà là khoảng cách ngày càng rộng giữa World Athletics và các liên đoàn khác. Liên đoàn Trượt băng Quốc tế (ISU) đã xây dựng một cơ chế cho phép vận động viên Nga thi đấu dưới tư cách trung lập — nhưng cơ chế đó không phải tấm lá chắn vĩnh viễn. Quyết định thu hồi quy chế trung lập của VĐV trượt băng Nga, bao gồm cả trường hợp từng gây tranh cãi của Kamila Valieva, cho thấy con đường trung lập hoàn toàn có thể bị rút lại. Coe đã dẫn chứng chính sự kiện này như một bằng chứng gián tiếp: rằng quy chế trung lập, dù được thiết kế kỹ lưỡng, vẫn mang trong mình rủi ro bị lạm dụng và khó kiểm soát tuyệt đối.

Trong khi đó, phía Nga qua lời Bộ trưởng Thể thao Mikhail Degtyarev (phát biểu qua hãng thông tấn TASS) cam kết toàn bộ các VĐV bị ảnh hưởng sẽ kháng cáo lên CAS — một tín hiệu cho thấy chiến dịch pháp lý của Nga mang tính phối hợp đa môn thể thao, không chỉ giới hạn ở điền kinh.

Phân tích chiến lược pháp lý

Đơn kháng cáo của RusAF nộp vào tháng 7, sau đó được làm mới lại vào khoảng tháng 8 — chỉ vài tuần trước khi Giải Ultimate Championship diễn ra. Đây không phải trùng hợp ngẫu nhiên. Việc đệ đơn đúng lúc một sự kiện truyền thông lớn đang diễn ra cho thấy Nga đang áp dụng chiến thuật tạo áp lực trong khung cửa sổ chú ý cao, một động thái phổ biến trong tranh chấi thể thao quốc tế.

Coe, khi được hỏi về chiến lược pháp lý của World Athletics, từ chối tiết lộ: "Tôi không nghĩ các đội ngũ pháp lý của chúng tôi sẽ biết ơn nếu tôi phác thảo lộ trình của họ." Câu trả lời này xác nhận rằng vụ việc đang được điều hành như một vụ kiện đang diễn ra, và bất kỳ phát ngôn nào của Coe đều có thể bị sử dụng làm bằng chứng phía trước tòa. Đây là lý do phần lớn các phát biểu của ông mang tính nguyên tắc: "Từ năm 18 tuổi, mọi lập trường tôi đưa ra đều xoay quanh tính liêm chính" — một cách thiết lập uy tín, không phải một lập luận pháp lý.

Ba kịch bản từ CAS

Nếu CAS phán quyết bất lợi cho World Athletics, liên đoàn có thể buộc phải xây dựng một cơ chế vận động viên trung lập tương tự ISU — điều mà họ đến giờ vẫn kiên quyết từ chối. Kịch bản trung gian là CAS giữ nguyên lệnh cấm nhưng yêu cầu một lộ trình xem xét có thời hạn. Kịch bản thuận lợi nhất cho World Athletics là CAS bác đơn, củng cố tuyên bố "tính liêm chính, không phải chính trị" mà Coe đã dùng làm đinh ba ngôn ngữ suốt nhiều năm.

Một chi tiết thường bị bỏ qua: Nga không chỉ tranh cãi về quyền thi đấu của VĐV cá nhân, mà còn về việc bị loại khỏi các quy trình ra quyết định của World Athletics. Đây là một chiều kích governance rộng hơn — không chỉ là vấn đề ai được chạy trên đường đua, mà còn là ai được ngồi trong phòng họp vẽ ra quy tắc đường đua.

Nghịch lý thương mại

Sự kiện Ultimate Championship mà Coe tổ chức tại Budapest cùng thời điểm ông bảo vệ lệnh cấm Nga phơi bày một nghịch lý cấu trúc. World Athletics đang mở rộng danh mục sản phẩm thi đấu toàn cầu, trong khi đồng thời thu hẹp thành phần quốc tế ở cấp độ cao nhất. Về dài hạn, khi sản phẩm thể thao ngày càng mang tính toàn cầu hóa, lệnh cấm một quốc gia lớn sẽ tạo ra những câu hỏi thương mại khó trả lời — ai sẽ mua bản quyền truyền hình cho một giải đấu thiếu vắng nền điền kinh Nga?

Coe đã nói rõ: "Mục tiêu tổng thể của chúng tôi là có đầy đủ VĐV trên đường đua." Nhưng giữa mục tiêu đó và thực tế hiện tại là cả một sa mạc pháp lý mà không ai dám hẹn ngày kết thúc. CAS dự kiến sẽ ra phán quyết trong những tháng tới, nhưng như thường thấy trong các vụ kiện thể thao quốc tế, "những tháng tới" có thể trở thành hàng năm. Đây là một trận đua marathon pháp lý, và giới quan sát chỉ có thể đoán già đoán non trong khi chờ.